چرا شیشه پنجره در زمستان بخار می‌کند؟
شیشه پنجره در زمستان بخار می‌کند چون هوای داخل خانه مرطوب است، اما خود شیشه سرد می‌شود. وقتی هوای گرم اتاق به شیشه سرد می‌رسد، بخشی از بخار آب موجود در آن به قطره‌های بسیار ریز تبدیل می‌شود. این قطره‌ها روی شیشه می‌نشینند. هر قطره نور را می‌شکند و در جهت‌های مختلف پخش می‌کند؛ به همین دلیل شیشه مات به نظر می‌رسد.
آبی که روی شیشه می‌بینیم معمولاً از بیرون خانه نیامده است. این آب پیش از آن در هوای اتاق بوده، اما به‌شکل بخار دیده نمی‌شده است.
آب روی شیشه از کجا می‌آید؟
هوای داخل خانه همیشه مقداری بخار آب دارد. تنفس افراد، پخت‌وپز، دوش‌گرفتن، خشک‌کردن لباس و حتی گیاهان خانگی بخار آب وارد هوا می‌کنند. تا وقتی این آب به‌شکل گاز است، دیده نمی‌شود.
قطره‌های ریز آب نور را پخش می‌کنند و باعث می‌شوند شیشه مات دیده شود. عکس: Dreamora96x، Wikimedia Commons، مجوز CC BY 4.0.
در روزهای سرد، هوای بیرون دمای شیشه را پایین می‌آورد. هوای اتاق نیز وقتی به شیشه می‌رسد سرد می‌شود. با سردشدن این هوا، بخار آب راحت‌تر به آب مایع تبدیل می‌شود و قطره‌ها روی شیشه شکل می‌گیرند. به این تبدیل‌شدن بخار آب به مایع «میعان» می‌گویند.
دمایی که در آن بخار آب شروع به تبدیل‌شدن به قطره می‌کند «نقطه شبنم» نام دارد. به زبان ساده، وقتی هوای کنار شیشه تا این دما سرد شود، قطره‌ها ظاهر می‌شوند. پس اگر دمای شیشه از نقطه شبنم هوای اتاق کمتر شود، شیشه بخار می‌کند.
هوای گرم و مرطوب اتاق کنار شیشه سرد می‌شود و بخشی از بخار آب آن روی شیشه به قطره تبدیل می‌شود.
رطوبت خانه چه نقشی دارد؟
نقطه شبنم به دو چیز بستگی دارد: دمای هوا و مقدار رطوبت آن. هرچه هوای خانه مرطوب‌تر باشد، لازم نیست شیشه خیلی سرد شود تا قطره روی آن تشکیل شود.
برای نمونه، اگر دمای اتاق حدود ۲۱ درجه و رطوبت آن ۵۰ درصد باشد، شیشه‌ای با دمای نزدیک ۱۰ درجه یا کمتر می‌تواند بخار کند. به همین دلیل پنجره آشپزخانه هنگام جوشیدن غذا یا پنجره حمام پس از دوش‌گرفتن زودتر مات می‌شود. در هر دو حالت، بخار آب بیشتری وارد هوای خانه شده است.
چرا مشکل در زمستان بیشتر دیده می‌شود؟
در زمستان اختلاف دمای داخل و بیرون خانه زیاد است. پنجره، به‌خصوص اگر تک‌جداره باشد، سریع‌تر از دیوار سرد می‌شود. به همین دلیل شیشه معمولاً یکی از نخستین جاهایی است که بخار آب روی آن به قطره تبدیل می‌شود.
از طرف دیگر، در فصل سرد معمولاً درها و پنجره‌ها مدت بیشتری بسته می‌مانند. بخار حاصل از زندگی روزمره فرصت کمتری برای خروج پیدا می‌کند. جمع‌شدن رطوبت در هوای خانه و سردشدن شیشه با هم شرایط مناسبی برای میعان می‌سازند.
قطره‌ها اغلب ابتدا در لبه‌ها و پایین پنجره دیده می‌شوند، چون این قسمت‌ها معمولاً سردترند. قطره‌های کوچک به‌تدریج به هم می‌پیوندند و به پایین سرازیر می‌شوند؛ به همین دلیل آب بیشتر روی لبه پایینی قاب جمع می‌شود.
محل بخارگرفتگی چه چیزی را نشان می‌دهد؟
اگر قطره‌ها روی سطح داخلی شیشه باشند، معمولاً رطوبت خانه زیاد است یا شیشه بیش‌ازحد سرد شده است. این وضعیت همیشه به معنی خراب‌بودن پنجره نیست. حتی یک پنجره سالم نیز در سرمای شدید یا رطوبت زیاد بخار می‌کند.
قطره روی سطح بیرونی پنجره دلیل دیگری دارد. در این حالت، رطوبت هوای بیرون روی شیشه نشسته است. این اتفاق گاهی برای پنجره‌های عایق خوب رخ می‌دهد، چون گرمای داخل خانه به سطح بیرونی شیشه نمی‌رسد.
اما اگر مه یا قطره میان دو لایه شیشه دوجداره دیده شود، احتمالاً آب‌بندی آن آسیب دیده است. این رطوبت با پاک‌کردن سطح داخلی یا بیرونی پنجره از بین نمی‌رود و ممکن است شیشه به تعمیر یا تعویض نیاز داشته باشد.
چگونه بخار پنجره را کمتر کنیم؟
برای کم‌کردن میعان می‌توان یکی از سه عامل را تغییر داد: رطوبت هوای خانه را کاهش داد، سطح داخلی شیشه را گرم‌تر نگه داشت یا گردش هوا در کنار پنجره را بهتر کرد.
رطوبت داخل خانه را کاهش دهید
هنگام آشپزی و حمام‌کردن از هواکش استفاده کنید و لباس‌های خیس را تا جای ممکن در فضای بسته خشک نکنید. بازکردن کوتاه پنجره نیز در روزهایی که هوای بیرون خشک‌تر است کمک می‌کند. اگر شیشه مرتب بخار می‌کند، با یک رطوبت‌سنج ساده می‌توان مقدار رطوبت خانه را بررسی کرد. رطوبت ۳۰ تا ۵۰ درصد برای بسیاری از خانه‌ها مناسب است، اما در هوای بسیار سرد ممکن است رطوبت کمتری لازم باشد.
سطح داخلی شیشه را گرم‌تر نگه دارید
گرم‌کردن یکنواخت اتاق کمک می‌کند شیشه کمتر سرد شود. پنجره دوجداره و قاب عایق نیز جلوی ازدست‌رفتن سریع گرما را می‌گیرند. بااین‌حال، اگر رطوبت خانه خیلی زیاد باشد، حتی شیشه دوجداره هم ممکن است بخار کند.
گردش هوا را در کنار پنجره بهتر کنید
پرده ضخیم می‌تواند جلوی رسیدن هوای گرم اتاق به پنجره را بگیرد. کنارزدن پرده و نبستن مسیر بخاری یا دریچه گرمایش باعث می‌شود هوای گرم‌تری کنار شیشه حرکت کند.
چند قطره که پس از آشپزی یا یک شب بسیار سرد تشکیل می‌شوند و زود خشک می‌شوند معمولاً نگران‌کننده نیستند. اما اگر آب روی قاب باقی می‌ماند، دیوار خیس می‌شود، رنگ پوسته می‌کند یا کپک به وجود می‌آید، باید علت اصلی پیدا شود. پاک‌کردن شیشه فقط آب را برمی‌دارد؛ رطوبت زیاد، تهویه ضعیف یا سردی بیش‌ازحد پنجره همچنان باقی می‌ماند.
